haritada ara :   km  
Ağrı yakın görünümü.
Diyadin ilçe - Diyadin - Ağrı
1928 📖: Diyadin
1665 📖: Ḍiyaeddin Kalesi
E680 📖: Dadeon
Y150 📖: Daudyana
Kürt-Sünni yerleşimi
■ `İran soylularından Ziyaeddin` tarafından kurulduğu efsanesi Şerefname’de (16. yy) dile getirilir. Daha sonra, Evliya Çelebi’ye atfen bu kişinin `Akkoyunlu Uzun Hasan oğlu Ziyaeddin` olduğu rivayet edilir. Oysa bu yerin H. Mamikonyan vekayinamesinde 603 yılında Bizans-İran muharebesine tanık olan `Aradzani (Murat) Nehri üzerinde Dadeon/Tateon` olduğu muhakkaktır. ■ Ermeni tarihinde Diyadin-Hamur bölgesi, Dzağgants (`Çiçekli`) Dağı eteklerinde bulunduğu için Dzağgodn (`Çiçekli Eteği`) adıyla anılır. SN
■ Yukarı Fırat boyundaki Pakavan, Zarehavan, Ankğ ve Şahapivan gibi tarihi Ermeni yerleşimlerinin anıları 19. yy sonunda çoktan unutulmuştu. Üçkilise ve Diyadin merkez dışında kilise kalıntısı kaydedilmemiştir. SN
■ Koord: 39° 42' 40'' D, 43° 2' 54'' K
Eleşkirt ilçe - Eleşkirt - Ağrı
1912h 📖: Zêdkan / Zeydikan [ Kürtçe "aş." ]
1665 📖: Eleşkird (idari bölge)
■ 20. yy başında Ermeni/Karapapak/Terekeme yerleşimi. Kısmen Kürt-Sünni yerleşimi
■ İlçeye adını veren eski Eleşkird şimdiki merkezin 12 km doğusunda bulunan Toprakkale hisarıdır. Zeydikan köyü Cumhuriyet döneminde ilçe merkezi olmuştur. SN
■ Nüfusunun çoğunluğu Kürttür. Farklı tarihlerde Karapapak ve Ahıska muhaciri iskanları da yapılmıştır.. seyyah
■ © 08.07.1790 Eleşkird Mutasarrıflığı'na yurtluk ve ocaklık olarak Abdülfettah Paşa'nın oğlu Halil Bey'in tayini. deyar heyran
■ Kürd dostu Ermeni yazar Siras, buralıdır. Buradan Ermenistan'a göç ettikten sonra, kendisini katliamdan kurtaran Kürd halkı için iki Kürtçe kitap yazar. Memê u Eyşê ve Letife (1932 ve 1934). Qazi
■ Eski Eleşkirt Toprakkale köyüdür, Ermeniler terk ettikten sonra tamamı Kürt olmuştur. Yeni Eleşkirt'i oluşturan Zeydikan köyü ise 1828 yılında Gürcistan göçmeni Türkler tarafından iskan edilmiştir. 1935 sayımında 1.504 kişiden yalnızca 80 kişi Kürtçe konuşmaktadır. metonio
■ Koord: 39° 42' 40'' D, 43° 2' 54'' K
Hamur ilçe - Hamur - Ağrı
1912h 📖: Xamur
Kürt-Sünni yerleşimi
■ Sasun kökenli bir Ermeni bey (melik) sülalesinin Hamur Kalesinde 1760'lara dek hüküm sürdüğü anlatılır. SN
■ Bazı eski Kürt şarkılarında burası için Hewaran deniliyor. İlçede tarihi bir kümbet ve kuzeyinde Geliyê Xamurê denilen yerde ise bir kale kalıntısı vardır. Mar(d)astan
■ Koord: 39° 42' 40'' D, 43° 2' 54'' K
Patnos ilçe - Patnos - Ağrı
1863z 📖: Patnos
E905 📖: Patnots Պատնոց [ Ermenice "çevreli? çitli?" ]
■ Erm Patnots nehir ve kasaba adı 10. yy’dan itibaren kaydedilmiştir. Bazı kaynaklarda zikredilen Yun Patisos/Patissos adı hayal mahsulüdür. SN
■ © 22.01.1863 Erzurum ve Hakkari eyaletleri dahilinde kain Malazgird, Sarısu, Patnos ve Erciş kazalarında meskun Hasnanlı ve Haydaranlı Aşiretleri aralarındaki husumetten doğan olayları önlemek üzere Anadolu Ordusu tarafından Miralay İsmail Bey'in görevlendirildiği. deyar heyran
■ Patnos küçük bir kasabayken sanayi ve askeri garnizonun kurması neticesinde büyümeye başladı. Buradaki Badıllı aşiretine mensup köyler Memanilerin alt kolundandır ve Kürt kökenlidirler. Türkmen Beğdililer ile karıştırılmamaları gerekir. Memurlar ve Tutak'tan gelen bir kaç Terekeme aile hariç nüfusun köyler dahil tamamı Kürttür. Türkiye'de Kızıltepe ve Doğubayazıt ile birlikte en kalabalık Kürt yerleşimlerinden biridir. metonio
■ Koord: 39° 42' 40'' D, 43° 2' 54'' K
Taşlıçay ilçe - Taşlıçay - Ağrı
K2009 📖: Avkevir [ Kürtçe "taşlıçay." ]
■ 20. yy başında Azeri yerleşimi. Azeri/Kürt-Sünni yerleşimi
■ 19. yy’da Caferi (Şii) Azeriler iskan edildi. 1954’te ilçe oldu. Kürtçe Avekevır adı Türkçeden çeviridir. SN
■ Taşlıçay yerleşimi ilk iskan edildiğinden beri (1828-29) Azeri yerleşimidir. İlçe merkezini oluşturan Aşağıtaşlıçay köyü tamamen Azerilerden oluşuyordu. Kürtler ve bazı Karapapaklar Taşlıçay ilçe merkezine daha sonradan yerleşmiştir. Bugün ilçe merkezinin yüzde altmıştan fazlası Kürtlerden oluşuyor. metonio
■ Koord: 39° 42' 40'' D, 43° 2' 54'' K
Tutak ilçe - Tutak - Ağrı
1912h 📖: Tutak | Antab [ Kürtçe dûtax? "iki mahalle?" ]
E1902 📖: Antab (idari bölge) [ Ermenice ]
■ 20. yy başında Karapapak/Terekeme yerleşimi. Karapapak/Terekeme/Kürt-Sünni yerleşimi
■ İdari bölge adı öteden beri Andap/Antap’tır. Ortaçağ Ermeni kaynaklarındaki Dvaradzadap iline tekabül eder. İsim muhtemelen Ermenice dap տափ `düzlük, alan` kelimesiyle ilgili olmakla birlikte yapısı açık değildir. ■ Kasaba 1878’de kurulmuş ve Rus yönetimine giren Kars ilinden göçen Karapapak Türkleri iskan edilmiştir. Halen kasaba nüfusu çoğunlukla Türktür. Buna karşılık köylerde Kürt nüfus baskındır. Nehrin iki yakasını kapladığı için Kürtçe ’İkimahalle’ anlamında Dûtax adı verildiği söylentisi teyide muhtaçtır. SN
■ 1878'de Karapapak nüfusun iskân edildiği bir yer iken günümüzde Türk-Kürt nüfus eşitlenmiştir. seyyah
■ Koord: 39° 42' 40'' D, 43° 2' 54'' K
Ağrı il - Ağrı Merkez - Ağrı
1946 📖: Ağrı
1928 📖: Karaköse
1891z 📖: Karakilise
1850 📖: Şorbulak [ Türkçe "tuzlupınar" ]
■ 20. yy başında kısmen Karapapak/Terekeme yerleşimi. Şimdi Kürt-Sünni yerleşimi
■ Karakilise köyü 1860 yılı dolayında Pakrevand (Üçkilise) piskoposu Hovhannes önderliğinde Bitlisli bir grup Ermeni tarafından, karayolu üzerinde kiliseye vakfedilmiş bir mülkte 10-15 dükkan olarak kuruldu. Daha önce bu yere Şorbulak (Türkçe `tuzlupınar`) adı verildiği söylenir. 1877-78 Rus harbinden sonra Türk ve Karapapak muhacirler iskân edildi. 1890 civarında askeri garnizon kuruldu. Milli Mücadele esnasında 1919 yılında adı Kazım Karabekir’in önerisiyle Karaköse olarak değiştirildi. ■ Merkezi Ağrı dağı gölgesindeki Bayezid (Doğubeyazıt) kasabası olan Bayezid vilayetine 1927’de Ağrı Vilayeti adı verildi. Ertesi sene il merkezi Karaköse kasabasına nakledildi. ■ Ağrı Dağının adı, dağın kuzey yamacında 2300 m rakımda bulunan ve 1840’ta bir heyelanda yok olan Ağori köyünden gelir. Iğdır-Aralık-Yenidoğan maddesine bakınız. SN
■ © 13.08.1891 Rusya'dan Karakilise'ye hicret etmiş Hemedanlı, Şeykanlı ve Zeylanlı Aşiretlerinin iskanları için ... deyar heyran
■ Çoğunlukla Kürtler ve azınlık olarak Türkler (Karapapak) yaşamaktadır.
■ Koord: 39° 42' 40'' D, 43° 2' 54'' K
Doğubayazıt ilçe - Doğubayazıt - Ağrı
1665 📖: Bayezid (başka yer)
Kürt-Sünni yerleşimi
■ Eski Bayezid kenti 1930’da TC kuvvetlerince tahrip edildikten sonra kurulan yeni kenttir. SN
■ 1927'de memur Türk nüfusun nispi çoğunluğu oluşturduğu kasabada Ağrı İsyanı neticesinde memurlar kasabadan çıkarılıp, yeni merkez yapılacak Karaköse'ye aktarılmıştır. 1935'ten itibaren hem kasaba hem de köyler dahilinde tamamına yakını Kürttür. metonio
■ Koord: 39° 42' 40'' D, 43° 2' 54'' K


Copyright 2010-2020 Sevan NİŞANYAN. Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.